Lustrum Studiereis van 12 dagen naar Israël en de Palestijnse
gebieden  

Thema: ‘HEILIG
LAND’? – ISRAËL EN PALESTINA

26 januari – 6 februari 2012

Reisleiders:

Drs. Douwe van der
Sluis,

oud-docent
Hogeschool Holland, Israëlkenner en –gids, 20 jaar lang (ten dele) woonachtig
in Jeruzalem.

Dr. Simon Schoon,

emeritus predikant en – hoogleraar, woonde in Nes Ammim
1974-1981, 2007-2009.

Inleiding

Waar is het
‘heilige land’ en waar de ‘heilige stad’ te vinden? Er worden heel wat
toeristische reizen aangeboden naar het land, waarin de ‘heilige stad’
Jeruzalem ligt. De christelijke traditie heeft dat land en die staat eeuwenlang
voornamelijk in de hemel gelocaliseerd. Maar veelsoortige kleurige toeristische
folders wijzen tegenwoordig dat land en die stad op de landkaart aan. Overigens
worden heel heel verschillende reisdoelen genoemd. Vaak spreken die folders alleen
over Israël, waarbij soms het ‘volledige’ bijbelse Israël bedoeld wordt en soms
de staat Israël. Andere reizen gaan nadrukkelijk ook naar de Palestijnse
gebieden, die al of niet als ‘bezette gebieden’ aangeduid worden. Er zijn zelfs
reizen die uitsluitend naar Palestina gaan en Israël niet noemen. Vele reizen
mikken voornamelijk op pelgrims, die de heilige plaatsen willen bezoeken en in
de voetstappen van Jezus treden. Voor al die toeristen, pelgrims en anderen is
het land ‘heilig’, maar op heel verschillende manieren. Wat betekent ‘heilig
land’ in de bijbel? Wat verstaan Joden, christenen en moslims onder ‘heilig
land’? Welke invloed hebben hun respectievelijke religieuze overtuigingen op
hun politieke keuzen en handelingen? Deze studiereis is gericht op ontmoeting
en dialoog in het land dat ‘heilig’ heet te zijn, maar verdeeld is door een
hartverscheurend conflict. Wie bereid is naar verschillende, soms elkaar fel
tegensprekende, stemmen te luisteren, moet vooral met deze reis meegaan. We
verblijven in Jeruzalem, Jericho en Nes Ammim. Al weer de vijfde studiereis
sinds begin 2008. Een lustrum dus!

Voorlopig reisprogramma

Vijf dagen in Jeruzalem (zonder bus)

Donderdag 26
januari

Heenvlucht. LY 338.
8.45 uur verzamelen op Schiphol bij incheckbalie El Al. 11.45 vertrek vanaf
Schiphol. Aankomst Ben Gurion 17.05 uur.

Transfer naar hotel
in Jeruzalem. Holy Land East Hotel, bij de Herodespoort van de Oude Stad. Adres:
6 Rashid Street. Tel. 00972 2 628 48 41/2.

19.00 uur Diner.

20.00 uur:
Vernieuwde kennismaking en gesprek over het begrip ‘heilig’.

Vrijdag 27 januari

Morgen: 8.45 uur –
10.15 uur Lernen over de sjabbat parasja ‘Bo’, onder leiding van Ophir Yarden. Exodus
10: 1 – 13: 16. Haftara: Jeremia 46: 13-28

11.00 uur Wandeling
door de ‘Heilige Stad’ vanuit een Joodse invalshoek.

Om 16.30 uur Bezoek
aan de modern-orthodoxe sjoel Jedidja, en ontvangst door leden van de kehilla
voor de Erev Sjabbat maaltijd.

Zaterdag 28 januari

Morgen: Wandeling
door de ‘Heilige Stad’ vanuit een christelijke invalshoek.

Om 14.30 uur Ontmoeting
met Diet Koster, die jarenlang Palestijnse kinderen heeft opgevangen in El
Azariya.  Waarschijnlijk in Lutherse kerk
in de Oude Stad.

Avond: Dalia
Ashkenasi-Landau, over Open House in Ramle, en over haar persoonlijke
geschiedenis (verteld in het boek van Sandy Tolan, De Citroenboom).

Zondag 29 januari

’s Morgens
gelegenheid om een kerkdienst bij te wonen. Verder vrij.

13.00 Lunch. Vanaf
14.00 uur Wandeling door de ‘Heilige Stad’ vanuit een islamitische invalshoek. 19.00
uur Diner.

Avond 20.00 uur Lezing
van prof. Danny Brom, psychiater: ‘Leven in het (on)heilige land’.

Maandag 30 januari

9.00 – 10.30 uur Ontmoeting
met Salim Munahir, directeur van de beweging Musalacha (Arabisch voor ‘verzoening’), van Palestijnse christenen
en Messiasbelijdende Joden.

Daarna vrij,
onderbroken door lunch.

15.00 – 16.30 uur
Ontmoeting in het gebouw van Sabeel, de organisatie voor Palestijnse
Bevrijdingstheologie; directeur dr. Naem Ateek. Nederlandse betrokkene via Kerk
in Actie, PKN: Meta Floor.

17.30-18.30 uur
Ontmoeting met Marion Kunstenaar, jarenlang algemeen secretaris van het OJEC,
nu woonachtig in Jeruzalem

Avond: Theologische
evaluatie met het oog op het reisthema. Ook poging om eigen visie op
‘heiligheid’ van Jeruzalem te ontdekken.

Twee dagen in de West Bank

Dinsdag 31 januari

Met Arabische bus
en chauffeur in de West Bank.

Ontmoeting in Bethlehem
met Toine van Teefelen: Bezoek aan het vluchtelingenkamp Aida; wandeling langs
de Muur (‘het afscheidingshek’); bezoek aan het Arab Educational Institute.

Ongeveer 14.30 uur
Ontmoeting met ‘kolonist’ Bob Lang in ‘nederzetting’ Efrat. Daarna naar ons hotel
in Jericho: Jericho Resort Village.  Tel.
00972 2 2321255.

Woensdag 1 februari

Opgravingen van
Tell in Jericho.

Mogelijk een wandeling
in Wadi Kelt naar het St. George klooster, afhankelijk van de
weersomstandigheden.

Verdere
mogelijkheden: Klooster van de verzoeking (met kabelbaan); Hisham Palace;
opgravingen van Qumran. 19.00 Diner.

Donderdag 2
februari

Vanuit hotel in
Jericho door het Jordaandal naar het noorden, via Grieks-Orthodox klooster
Gerasimos, opgravingen van Bet Shean en seculiere ‘heilige’ begraafplaats in
Kinneret, naar Nes Ammim.

Avond: Evaluatie
tot dusver en kennismaking met doel en opzet van Nes Ammim.

Drie dagen in Nes Ammim en Galilea  (tel. 00972 4 9950020

Vrijdag 3 februari

8.30 uur Wandeling over
Nes Ammim.

9.00 – 10.30
Inleiding op Parasjat Hasjavoea van sjabbat ‘Beshallah’ door rabbijn Marc
Rosenstein.

Tocht naar Tsfad
(Safed), Tiberias, Kapernaüm, Tabgha, Berg der Zaligsprekingen.

Om 18.30 uur Erev
Sjabbat maaltijd.

Daarna: Ontmoeting
met Israëlische betrokkenen bij Nes Ammim, Joods en Arabisch.

Zaterdag 4 februari

8.30 – 9.30 uur Tocht naar Haifa.

9.30 -  11.00 uur Ontmoeting
in Centrum van Mossawa, met Yafar Farah, organisatie voor gelijkberechtiging
van Arabische Israëli’s.

11.00-11.30 Wandeling
door wijk Wadi Nisnas.

12.00 – 13.30 uur Naar
‘House of Hope’ in Shefar Amr en ontmoeting met Elias Jabbour. Lunch. Daarna naar
Nazareth.

14.30-16.30 Lezing
door Prof. Yohanna Katanacho, baptist, hoogleraar Oude Testament, docent in
Bethlehem en Nazareth, één van de auteurs van het Palestijns-christelijke
Kairosdocument. Plaats: Bible House, Nazareth.

Om 18.30 uur
Kerkdienst in Nes Ammim.

Daarna diner.

Zondag 5 februari

9.30 uur Nabespreking en evaluatie  van de hele studiereis. Conclusies?

11.00 uur Bezoek aan Oud Akko en lunch.

14.00 uur Rondleiding in Museum Holocaust and Ghetto Fighters in Lochame Hagettaot, door Tania
Ronen.

Daarna 15.00-17.30 uur Ontvangst in Center for Humanistic Education,
door dr. David Netzer.

Avond: Vrij. Vroeg
naar bed ……

Maandag 6 februari

Terugvlucht. LY 337.
Vertrek 06.20 uur. Aankomst Schiphol: 10.10 uur.

Basis, Character, Dialogue

Basis    

Nes Ammim is a village in the Western Galilee, Israel, dedicated to encounter and dialogue, learning and hospitality. In its midst lives an international, ecumenical Christian community, founded and supported by European Christians and churches. Its members, motivated by the lessons of the past and the challenges of the present, are living and working and learning in solidarity with the wide spectrum of people in the country, Jews, Arabs and others.

Character    

Keywords from the profile

 Nes Ammim            

The name, meaning x91sign to the nationsx92, is taken from the text of Isaiah 11,10, and was chosen by the pioneers to express their ideals, which are still today the ideals of the  community.

in the Galilee          

Nes Ammim which is a part of the regional council Mate Asher is located in the north of Israel, in a regio where Jews and Arabs (Muslims and Christians) live in almost equal numbers.

encounter and dialogue, learning and hospitality        

A place where people of different ethnic, social and religious backgrounds are living and welcomed, and respected as equals. Study  and dialogue are serving the same aim, with different accents and emphases. The organization of these activities is concentrated in the Nes Ammim Centre for Learning and Dialogue (CLD). Hospitality is practiced in the village, and in particular in the Guesthouse, visited by Israelis and foreigners.   

founded and supported by     

Nes Ammim was founded in the sixties of the 20^th century, by a group of Swiss and Dutch Christians; who were joined later by German and American Christians. After 1967 European churches also started to support Nes Ammim.

 international ecumenical Christian       

The members of the Christian community come from different countries, mainly from Europe for a certain period of time. They belong to different churches in their home countries; in Nes Ammim they study and learn, pray and worship together in one ecumenical community. They also practice ecumenical contacts with Christians and churches in the country.

a community      

They strive to be a community of people who live and work together, mainly on a voluntary basis – alongside other Israeli inhabitants and employees (Jews and Arabs) of the village – with a special aim; a living community that facilitates learning experiences and offers cultural, social and religious activities.

a place of solidarity, motivated by the past and the present   

The solidarity of the founders, supporters and members of Nes Ammim is motivated by the lessons of the past of the Shoah in Europe, in trying to turn a new page in the relations between Jews and Christians, and is motivated by the challenges of the present, in learning about the reality, dreams and traumas of the land and all its inhabitants.

living, working and learning    

All aspects of life are present in the community: living, working and learning.   Both villagers of Nes Ammim and visitors get opportunities to learn about Israel – in particular the Galilee -, about Judaism, Christianity and Islam, and about the cultural, social, religious and political life in the country. Also in one word: A life of encounter and dialogue.

Dialogue

The central keyword for Nes Ammim, in various ways, is dialogue, which

-          is the essential  way of life in Nes Ammim. Its members live and work and pray, in tolerance and respect for each other. This excludes every form of proselytizing;

-          exists between the community and other inhabitants of Nes Ammim, renters and owners of houses in the village, people from different ethnic, religious and cultural backgrounds; and with visitors of the Guesthouse;  

-          is experienced in encounters with neighbours in the villages and cities of the Galilee;

-          exists in daily life and is organized by the CLD between Jews and Christians, both from Israel and abroad, and in trialogue, between Jews, Christians and Muslims, belonging to the Abrahamic family of faith;

-          is organized in seminars between Jews and Palestinian Arabs, sharing and discussing cultural, religious and political themes;

-         is experienced ecumenically between Christians of Nes Ammim and local fellow Christians in the country.

Mijn droom: Nes Ammim opnieuw een x91tekenx92

Nes Ammim staat voor een tweesprong. Welke weg moet worden ingeslagen? De grote vraag is: Hoe kan dit project financieel overleven? Maar belangrijker nog is de vraag: Hoe kan Nes Ammim idexebel overleven? Hoe kan dit dorp in Galilea na 45 jaar een x91doorstartx92 maken, die recht doet aan het oorspronkelijke ideaal en de bevlogenheid van de eerste pioniers xe9n tegelijkertijd hun droom actualiseert in de hedendaagse situatie van Israxebl?

Droom

In maart 2009 schreef ik in een column in Reveil: x93Mijn droom is dat Nes Ammim een dorp zal worden, waar Joden en Arabieren het merendeel van de bevolking uitmaken. Een plek waar ze samen wonen en werken. Een plaats waaraan christenen uit Europa op bescheiden wijze ter plekke medewerking verlenen. Een dorp als verzoeningsproject, als een concreet en levend bewijs dat samenleven in dit conflictueuze land mogelijk is. Een plek als teken van hoop, waar de angst voor elkaar niet langer bepalend is.x94

Voor de komende Special van het Nes Ammim Magazine over de dialoog schreef ik de volgende zin in het inleidende artikel: x93Op dit moment worden vele huizen in Nes Ammim verhuurd aan Joodse Israxeblix92s. De hoop bestaat dat wanneer er een wijk met nieuwe huizen in Nes Ammim gebouwd zal gaan worden in de nabije toekomst, de bewoners nog meer dan nu het geval is de veelkleurigheid zullen weerspiegelen van de verschillende bevolkingsgroepen van Galilea.x94

Er kan nu openlijk over de toekomstplannen van Nes Ammim gediscussieerd worden na tal van voorbereidingen en onderhandelingen. Van 6-17 september was ik weer terug in Nes Ammim, nu als lid van het Nederlandse bestuur en als voorzitter van het internationale idexeble adviesorgaan van de hele Nes Ammim-beweging. Intensieve gesprekken voerde ik met ds. Frans van der Sar, mijn opvolger als coxf6rdinator van het dialoogproject. Hij en zijn vrouw Annemarie van Andel, die de pastor van het dorp is, hebben inmiddels hun draai gevonden en werken er met hart en ziel. Ook met alle leden van de locale dialoogcommissie had ik gesprekken, vier Arabische en drie Joodse Israxeblix92s. Mijn opdracht van de kant van de besturen in Europa was om grondiger de mogelijkheden te onderzoeken om een x91gemengdex92 woonwijk te crexebren voor Joodse en Arabische Israxeblix92s in de nieuw te bouwen huizen in Nes Ammim. Zou die droom werkelijkheid kunnen worden? Zou Nes Ammim opnieuw haar naam waar kunnen maken en een x91teken voor de volkenx92 kunnen worden in de 21^ste eeuw? Een teken van tegenspraak tegen het dagelijks nieuws uit het Midden-Oosten.

Doorstart

De nieuwe woonwijk van Nes Ammim is natuurlijk allereerst bedoeld als financieel overlevingsplan. Ooit kochten de pioniers een lap grond van een Druzensjeik. Er is nu toestemming verkregen om een deel van die grond van bestemming te laten veranderen, voor huizen in plaats van voor landbouw. Vele kibboetziem zijn ons op deze weg voorgegaan om zichzelf op deze manier een gezondere financixeble basis te verschaffen. Maar wie zullen deze huizen gaan kopen en bewonen? Over het algemeen leven in Israxebl Joden en Arabieren strikt gescheiden van elkaar, behalve in enkele steden zoals Acco en Haifa en in het unieke project Newe Shalom in de buurt van Jeruzalem. Zou Nes Ammim met haar nadruk op dialoog en ontmoeting opnieuw een x91tekenx92 kunnen worden en zouden er Israxeblix92s te vinden zijn die deze keus voor samen leven zouden willen maken? Het alternatief zou zijn een puur Joodse of een puur Arabische wijk. Maar zouden in dat geval de nieuwe bewoners, die alleen rust en stilte zoeken (volop voorhanden in Nes Ammim!), ruimte kunnen laten voor de idealen van ons dialoogwerk, het bevorderen van ontmoetingen in Galilea tussen Joden, christenen en moslims? Een vorm van bezig zijn die wel eens met enig lawaai gepaard gaat en overlast kan veroorzaken. De vraag dringt zich op: Hoe zou Nes Ammim het ideaal van toenadering en dialoog kunnen volhouden, wanneer gekozen zou worden voor segregatie in haar eigen nieuwe woonwijk? Hoe zouden wij ons binnen en buiten Israxebl kunnen verweren tegen verwijten van x91racismex92 en x91apartheidx92? De besturen in Europa en de locale dialoogcommissie zijn daarom voorstander van een open toelatingsbeleid, in overeenstemming met de antidiscriminatie wetgeving  in Israxebl.      

Praxis

De praktijk is taaier en moeizamer dan de grote idealen. Er blijken vele voetangels en klemmen te zijn op de weg naar de realisering van deze droom. De angst van de bevolkingsgroepen voor elkaar speelt daarbij een grote rol. Begrijpelijk want er is ontzettend veel wantrouwen ontstaan, met name in de laatste jaren. Velen zijn er van overtuigd, dat muren en afscheidingen bouwen de enige mogelijkheid is om x91samen te levenx92 in hetzelfde land. Mensen die willen bouwen aan bruggen worden maar al te vaak beschouwd als naxefevelingen. Toch is het samen wonen en werken op een plek als Newe Shalom mogelijk gebleken. Waarom dan niet in Galilea? Het bestuur van Newe Shalom is een warm voorstander van een dergelijk gezamenlijk woonproject in Galilea. Niet dat Nes Ammim een kopie van Newe Shalom zou willen zijn, maar er kan wel veel van dit project geleerd worden.

Op zaterdag 12 september kwamen meer dan vijftig belangstellenden naar Nes Ammim, bij elkaar geroepen door de beweging  Kol Acher be Galil (een Alternatief Geluid in Galilea). De leden van deze groep zoeken al jarenlang naar een plek waar zij gezamenlijk zouden kunnen wonen, iets wat hen tot dusver nog niet gelukt is. Je zou dus zeggen: x91Een geschenk uit de hemelx92! De belangen van Nes Ammim en Kol Acher lijken elkaar te raken en gedeeltelijk te overlappen. Maar zox92n ideaal is makkelijker uitgesproken dan in de praktijk gerealiseerd. Het was liefde op het eerste gezicht op de eerste ontmoetingsdag tussen Kol Acher en Nes Ammim, maar er rezen ook vele indringende vragen. Kunnen de potentixeble kopers de huizen betalen? Wat zullen de buren in de omgeving, zowel de Joodse als de Arabische, er van zeggen? Zullen de autoriteiten meewerken of de plannen tegenwerken? Zullen de Europese supporters van Nes Ammim niet x91verraad aan het oorspronkelijke ideaalx92 gaan roepen? Dit laatste is het minste probleem en gemakkelijk te weerleggen. Zowel de Joods-christelijke dialoog als de Joods-Arabische ontmoeting zullen veel beter tot hun recht kunnen komen in een dorp, dat deze idealen van harte draagt en ondersteunt. Maar de reacties van de buren dan? Zou een dergelijk project in Galilea niet een plek kunnen worden waar Israxebl trots op zou kunnen zijn? Een levend bewijs kunnen zijn tegen de keiharde realiteit van haat en vervreemding dat samenleven in het land mogelijk is? Een plek, die x96 vast en zeker met vallen en opstaan, maar toch -  vooruit zou grijpen op de droom van vrede, shalom en salam, waarvoor Joden, christenen en moslims dagelijks bidden?  Waar een wil is, is een weg!

Druse Sheikh Hussein Abu Rokon

Elias Jabbour, Director House of Hope in Shefar Amr

Rabbi Marc Rosenstein, Shorashim

Dr Ahmed Natour, voorzitter Islamitisch hooggerechtshof in Israel

Declaration

issued by the Galilee Peace Conference, May 1 x96 2, 2009, in Nes Ammim, organized by the "House of Hope" in Shefa Amr and "The Center of Meeting and Dialogue" in Nes  Ammim, unanimously adopted on May 2, 2009

1.        We, the participants of the conference, are convinced that the goal of peace, coexistence and justice can only be reached in mutual recognition of the rights of both the Jewish and Palestinian people, and the minorities in the region. We refuse to become depressed and frustrated in the midst of the fear and suffering caused by the ongoing Israeli x96 Palestinian conflict.

2.        We have discovered the face of the other, and we recognize that every human being is created in the image of God. No one is superior or inferior. We will not give up the vision that all human beings are equal and that our children will live in peace and share the land.

3.        We commit ourselves to accept each other as partners, with all our differences. Being different should not be a threat but a mutual enrichment.

4.        We acknowledge that the continuation of violence and hatred is caused and being perpetuated by mutual fear. Jews and Palestinians have fostered their own particular narratives and regard the narrative of the other as a threat to their very existence. We commit ourselves to listening and to stop demonizing each other.

5.        We believe that peace can only be reached by compromise and mutual understanding, and by healing of the wounds of both peoples.

6.        We appreciate the diversity of the people in the country, resembling the beautiful colors of the rainbow. We continue to believe in the vision of living in co-existence with full equality for all ethnic groups. We reject second class citizenship for any group.

7.        We resist extremist and fundamentalist religion convictions that block peace efforts and cause violence and death. Religion can be divisive but also a tool for peace and justice. We support the common efforts of religiously motivated Jews, Christians, Moslems, Druze and others, together all people of goodwill, who want to pave the way to a better future.

8.        We choose, at this conference in the Galilee, to commit ourselves to dialogue, reconciliation and mutual acceptance. We realize that there is no other way but to live together in peace in the same land.

9.        We call for deepening the education for peace in every educational means, programs and opportunities. We reach out to all other groups in Israel and overseas to join hands in this objective.

10.     We (means here: Jewish and Arab Israelix92s) welcome guests in our country, like those in Nes Ammim, who want to live here for a certain period of time. We encourage them to be active and to commit themselves to building bridges of understanding and dialogue between Palestinians and Jews. 

We invite all people of good will, such as the people of Nes Ammim and others, to join us in the vision and in the effort to bring about peace and harmony of human relations among all the inhabitants of this land. E-mail address: dialogue@nesammim.com

Ahmed Hejazi, Director School of Peace

in Jewish-Arab village Newe Shalom/Wahat al-Salam

  Noa Kali, teacher in Shoah Museum of Lohamei Haggettaot                                                                                                                                          

during the lecture 

                                             paneldiscussion

Hieronder mjn  lezing tijdens dialoog conferentie in  Nes Ammim, op 1 – 2 mei 2009.

          Discovering the Face of the Other x96

         The view of an insider/outsider 

I do not pretend to be objective in this lecture. I shall speak in a personal way. Excuse me when I say a lot of times x91xcdx92. The reason is that I do not speak in the name of anybody. I speak only on own account.

Let me start with a part of my biography: I lived for many years in Israel with my family. In Nes Ammim, here in the Galilee, from 1974 till 1981. Also for half a year in Jerusalem, writing my PhD. And the last one and a half year I lived again in Nes Ammim, as coordinator of the Centre for Meeting and Dialogue.

I feel an insider in the complexities of this country. In the social and political and cultural and psychological complexities. I have a strange, emotional and inexplicable relation to this land. This very beautiful land, but also very difficult land. I follow the news of this country every day, sometimes even more than the news of my own country. Wherever I travel, I read Israeli newspapers in the internet. It is an understatement when I say: This makes me not always happy. It is quite often news about conflict, war, violence, oppression and bloodshed. But I know that there is more to tell about this land, what is mostly not recorded in the media: Stories about beautiful and brave people, who choose for life and peace and justice and co-existence. I regard it as a privilege that I am invited many, many times into the houses of the Galilee and into the hearts of its people. I feel an insider in the narritives of Jews and Palestinian Arabs in the Galilee. I got to know their pain and traumax92s, but also their joy of life and hope for a better future.

An insider, but at the same time an outsider. I am born in the Netherlands. In Israel I come and go since 1972, already for 37 years. I live in Israel on visa, not as a citizen. I have no right to vote in elections. I am not Jewish, and not Palestinian Arab. That makes my context in the Galilee different, also during this conference, also delivering this lecture. I recognize my context and I do not as if I am an Israeli citizen. I come from afar. From Western Europe, from the Netherlands. I am a Dutch Christian, and a theologian, although now retired from my functions as pastor and professor of theology. So, now I can even more freely say whatever I like to say; what my conscience dictates to me. 

I am an insider/outsider. That means for me: To speak with modesty. I shared in the dangers and problems of this land, but my home is in Holland, where my children and grandchilderen live. Modesty means for me also: I have no solutions for the problems of this country. Yes, I had solutions in the past, but I lost them all. By the way, modesty does not mean to me that I do not dare to speak out. I can never forget that my context is European. More exactly: Dutch. I am part of the history of a continent where there was no real safe place for the Jewish People. Frightening names of Nazi concentration camps like Auschwitz, Treblinka and Sobibor are till today reminders of that what happened in so-called x91Christian Europex92. I feel ashamed for that collective history. Not that I am personally guilty of that past. I am born at the end of the war, in the hungerwinter of 1944. It is a miracle that I survived that first period of my life. My grandfather, a member of the Dutch resistance movement, did not survive. He died in 1945, after being prisoner for 3 years in the Vernichtungslager (destruction-part) of Dachau concentrationcamp. I was raised up with this memory, honoring a grandfather who saved Jews and stood up for justice.

So, there were ambivalent sentiments in me: On the one hand feeling ashamed for the fact that most of the Dutch Jews were murdered in the Shoah; even the highest percentage in Europe. And on the other hand, being proud of the memory of my brave grandfather. A same kind of ambivalence I experienced in my relation to my church in the Netherlands. On the one hand I felt shocked because of the anti-Judaism and even anti-Semitism that I discovered in the course of years amongst Christians. On the other hand I was glad for the developments in the Protestant Church in the Netherlands, that stated in its charter: x93The Church is called to express its indissoluble bond with the People of Israel [= the Jewish People].x94

I  must confess that my views about Israel after the war of 1967 were too romantic. That had a lot to do with my feelings of shame about the European past. The same is true for most of the pioneers of Nes Ammim in the initial period of this project. But soon, when I lived in Israel from 1974 on, I discovered the reality of this country. I listened to the stories of the people. The stories of our neighbours, the survivors of the Warsaw Ghetto in Lochamei Hagettaot, but also the stories of Arab neighbours in the Galilee – about destroyed villages and expropriations of land. It did not change my attachement to this land, and even love for this country, but these feelings were widened to all the inhabitants of this land. In the seventies we cooperated a lot in Nes Ammim with the Jewish-Arab movement Partnership, with pioneers like Rachel Rosenzweig and Ibrahim Simx92an. I was involved in finding funds for the building of community centres in Arab villages, like Mex92ylia, Mazrax92a and Fassouta. We received thousands of students, pelgrims and tourists, who wanted to encounter the real people in this land, and not visit only excavations and holy sites. We established warm relations with our Palestinian Christian brothers and sisters in the Galilee. But we also took up many contacts with Muslim friends in the surrounding, and favoured dialogue between Jews, Muslims and Christians.

More than in the seventies of the last century I discovered in the last one and a half year the harsh reality of this land and all its inhabitants. In the past I was here during several wars, but now also during the last Gaza war. I experienced the political turn to the right in the last Israeli elections and heard from our Arab friends about their feelings of estrangement and their anxieties about the future. But I listened also to the stories of fear of my Jewish friends, about Hezbollah and Hamas, and about the nuclear capabilities of Iran. I tried to communicate to Holland these experiences in many articles, more than 40 in the last year. Both narritives – conflicting narritives – I tried to represent as honest as possible. Also in a TV documentary with two of my friends from the Galilee, an Arab and a Jewish friend, Elias Jabbour and Zahava Neuberger-Keller, members of our Local Dialogue Committee. It had a great impact in Holland, when it was broadcasted in October 2008.

It is not easy to listen equally open to both sides. We all have our prejudices and our preconceived ideas. It is almost impossible to try to unmask the myths on both sides of the conflict. It is extremely difficult to resist the strong pressures to choose totally and radically for one side in the conflct. Many people in the West tend to see the Israeli-Palestinian conflict only black and white. They are 100% pro-Jewish or 100% pro-Palestinian. Easily they switch totally from one side to the other. They come to this land with solutions on so-called x91fact finding missionsx92, and are angry when they discover that people on both sides of the conflict do not accept their solutions.

I still try to be a listener in this land, even after so many years of involvement. To listen to the stories of the Jewish and Arab participants, who come for seminars to Nes Ammim in the framework of our Centre for Meeting and Dialogue. Student groups from high schools, women empowerment seminars, interfaith discussions, – always mixed groups of both Jews and Arab Israelix92s. This endeavour in Nes Ammim is not replacing our inspiration of the past, but is the continuation of that same inspiration, now in the context of the 21^st century. The same inspiration of working for peace and justice, for understanding and reconciliation.

For many people from the West the shock is too heavy, when they are confronted with the concrete and hard realities of this land. They try to continue to live with their rosy ideas or solid dogmax92s about Israel, and shy away from the reality. They refuse to face the reality, just to save their faith or political standpoints. For me this is impossible. I am curious for real people; I am interested in their life stories. I want to discover the true face of the other. This did never mean that I had to change my deepest convictions. The roots of my faith are still connected with Judaism. Or, to say it with the wording of the confession of my church: x94The Church is called to express its indissoluble bond with the People of Israel.x94 But that does not include an attitude without any criticism towards the State of Israel. On the contrary! Friendship includes criticism. To call such an attitude anti-Zionism, is a too easy escape from justified criticism. Injustice remains unjustice, by whoever perpetrated. Rockets on innocent citizens in Sderot and the Negev are unjustice. Land expropriations and inequality in the Galilee are injustice. Not recognizing the failures of the past is injustice. Bomb suiciders commit a terrible sin against God and humanity. The suppression of the legitimate right of the Palestinian people to choose their own destiny is injustice.

I came to these convictions by listening in this land, listening to all sides and to very different people. It would have been much easier to lend my ear only to one side, like many do. But that is impossible for me. It would mean a betrayal of the memory of my grandfather. It would be also a betrayal to my deepest faith commitment. For me personal as Christian that means following Jesus. A few weeks ago I was meditating on a hill near the Lake of Galilee, called the Mount of Beatitudes. I was there many, many times. I love that place because of the words that Jesus spoke there, somewhere at this Lake. One word of Jesus is especially dear to me: x93Happy are those who are humble, because they will inherit the landx94. This word is not invented by him. He just quoted as a Jew a text from Psalm 37: x93Those who trust the Lord will possess the landx94. For me this way of non-violence resistance is not soft. I am not a pacifist. But in the imitation of Jesus, and of people like Mahatma Ghandi, non-violence is a powerful way of living, that opens the future to a world where people can live together. Where people accept the compromise of living as two peoples in one and the same land.

I have to come to a conclusion. I like to end in the same way as I began. With the statement: x91I am an insider/outsiderx92. I love this land with all its different inhabitants. Not because this land is holy, as it is so often called x91the Holy Landx92. Not because its inhabitants are holy or perfect. But because human life is holy. Because I discovered in this land the faces of my Jewish and Palestinian Arab neighbours, my brothers and sisters as human beings.

I never tried to convince others of my Christian faith. I favour dialogue and respect as the way to reconciliation and co-existence. I pray every day for this land and its inhabitants. I try to keep apathy and cynicism away from my heart. That is not always easy. But I have discovered signs of hope in encountering unique people who dare to speak out, both Jews and Palestinians, who have dedicated their life to the dream of peace and justice, equality and human rights. So I keep hope that the day will come – if not for us, then for our children and grandchildren x96 that the very different people of this land will live in equality and recognize each other as created after the image of Adonai, as creatures of Allah the Merciful, all children of our God and Father in heaven.

During the lecture

Behind the table Rev. Ibrahim Sim’an, the moderator of the conference

some of the lecturers

Program of

Peace Conference May 1 x96 2, 2009

organized by the House of Hope, Shefa Amr,

and the Centre for Meeting and Dialogue in the Galilee, Nes Ammim

in the Guest House and Study Centre of Nes Ammim

Third Galilee Conference on Peace and Tolerance

on the occasion of the 32^nd anniversary of the House of Hope

and the 46^th anniversary of Nes Ammim

Main conference language: English. Translation possible. 

Theme:  Discovering and Accepting the Other

Moderator of the conference: Rev. Ibrahim Simx92an, Co-chairman Local Dialogue Committee, Nazareth

Friday May 1

3.30 x96 4.30 Arrival, booking into the Guest House, coffee and tea

4.30 Opening of the Conference

Words of welcome by

Mrs. Jane Zinkus, General Manager of Nes Ammim

Rev. Frans van der Sar, Coordinator Center for Meeting and Dialogue

Mr. Elias Jabbour, Director of House of Hope, Sfar Amr

Mrs. Tanja Ronen, Co-Chairperson Local Dialogue Committee Nes Ammim

5.00 x96 7.00 pm

First session:  x91Discovering the Otherx92

5.00 x96 5.15 pm Keynote lecture by Rabbi Marc Rosenstein, Shorashim,   

on x91Discovering the Other in the Galileex92

5.15 x96 5.30 pm Questions of the audience

5.30 x96 5.45 pm Keynote lecture by Prof. Dr. Simon Schoon, Gouda, Netherlands, on x91Discovering the Face of the Other x96 a view of an insider/outsiderx92

5.45 x96 6.00 pm Questions of the audience

6.00 – 6.30 Break

6.30 x96 6.45 pm Keynote lecture by Mr. Ahmad Hejazi, Principal of School of Peace in Wahat al Salam/Newe Shalom on x91A Practical Model of Living Together of Jews and Arabs in Israelx92    

6.45 x96 7.00 pm Questions of the audience

7.00 x96 8.00 pm  Dinner, opened by Interfaith Prayers

8.00 x96 9.30 pm

Second session:  x91Accepting the Otherx92

8.30 x96 8.40 pm Presenting of draft statement, by the preparation committee 

8.40 x96 9.30 pm Group discussions about x91How to continue the dialogue?x92

and proposals for amendments to the draft statement

Moderators are members of Local Dialogue Committee

9.40 x96 10.30 pm Social evening

Saturday May 2

8.00 x96 9.00 am Breakfast

9.00 x96 10.30 am

Third Session: x91Living with Differences and Pluralityx92

About cooperation and co-existence

Contributions of experiences from different faith communities   (each 10 to 15 minutes)

- Sheikh Ahmed Natour, Chairman of the Islamic Supreme Court 

- Dr. David Netzer, Training Teacher in Center of Humanistic Education, Lochame Hagettaot

- Mr Fouad Farrah, Chairman of Orthodox Community Council, author of x91The Living Stonesx92, Nazareth 

- Mr. Hussein Abu Rokon, Deputy Chief of Druze Community, Isfiya

- Mr. Elias Jabbour, Director House of Hope   

10.30 x96 11.00 am Coffee and tea

11.00 am x96 12.15 pm

Fourth session: x91How to continue the dialogue?x92

Panel discussion

about some propositions,

leading to the acceptance of the draft statement

Moderator: Dr. Simon Schoon

Members of Local Dialogue Committee as members of the panel:

Rev. Ibrahim Simxb4an

Mr. Elias Jabbour

Mrs. Tanja Ronen

Mr. Jochanan Eshchar

Rev. Frans van der Sar

12.15 x96 12.45 pm

Conclusion  by Dr. Zaher Azzam, General Secretary House House of Hope,   

and farewell

12.45 pm Lunch in Guest House

NB A dinner will be served at 18.00 pm for all those who want to leave after Havdalah

Some of the young volunteers of Nes Ammim

during the conference

 Rondleiding in Nes Ammim …         

bij kunstwerk in atrium van Huis van Studie en Gebed

En weer terug ….

Eind augustus vertrokken mijn vrouw Riet en ik vanuit Israxebl naar Gouda. Het is langer geworden dan we aanvankelijk gedacht hebben. De laatste maand, van 1 maart – 1 april 2009, ben ik alleen terug in Israxebl geweest, eerst om een studiereis te leiden met Meta Floor, vervolgens om mijn opvolger in Nes Ammim, ds Frans van der Sar, in te werken. Op 1 april vlieg ik terug naar Nederland.

Helemaal genoeg heb ik er nog niet van. Ik zal wel met het ‘heen weer’ virus tussen Mokum en Jeruzalem besmet blijven. Op 1 – 2 mei a.s. wordt een heuse vredesconferentie in Nes Ammim gehouden, waar ik veel werk voor heb verzet en zelf xe9xe9n van de sprekers zal zijn. Zie programma hierboven op mijn weblog. Aanmeldingen vanuit Nederland zijn ook mogelijk. Misschien te combineren met een reis in Israxebl en een langer verblijf in Nes Ammim? Het programma is uitdagend en veelbelovend. Georganiseerd samen met onze Joodse en Arabische partners in Galilea.

Joods-Arabische theatergroep in Nes Ammim

Klik op

deel 1: http://www.youtube.com/watch?v=4nlqLERcSoQ&feature=related

deel 2: http://www.youtube.com/watch?v=oH2rKLFQr9w

Samenvatting documentaire NCRV ‘Derde Testament’ over dialoog in Nes Ammim in Galilea.

Overvoiced in English

Als reisleider in de bus

Verslag studiereis 5 x96 15 maart 2009

Jean Zaru, een indrukwekkende vrouw die we ontmoetten in Ramallah. Slechts xe9xe9n van onze talloze ontmoetingen in een overvolle, enerverende en confronterende reis. Jean heeft de leiding in de enige Quaker gemeenschap in het Midden-Oosten. Ze is een levend getuigenis van wat de Quaker-gemeenschap bezielt in het niet-gewelddadige verzet tegen de Israxeblische bezetting. Wat ze zelf in haar familie heeft ervaren aan onderdrukking en geweld, is met geen pen te beschrijven. De meeste christelijke toeristen en pelgrims naar het Heilige Land gaan niet naar Ramallah en laten zich niets aan Palestijnse christenen gelegen liggen. Jean vertelt dat wel af en toe ultra-rechtse gelovigen uit Amerika haar en andere Palestijnse christenen komen aanzeggen, dat ze Gods plan dwarsbomen en de wederkomst van Jezus vertragen door zich niet totaal aan Israxebl te onderwerpen en hun land vrijwillig aan Gods volk af te staan. Toch houdt ze het al een leven lang vol om op te komen voor vrede en gerechtigheid. Wat haar op de been houdt, zijn de woorden van Jezus uit de Bergrede – wat ook het thema is van onze studiereis – : x91Zalig die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd wordenx92.    

Met een groep van 21 pastores en gemeenteleden van de Protestantse Kerk in Nederland reisden we tien dagen in Israxebl en de Palestijnse gebieden rond om mensen te ontmoeten en naar hun verhalen te luisteren. De reis was een gezamenlijk project, gesteund door KerkinActie en Kerk & Israxebl van de PKN, georganiseerd door Meta Floor die namens KerkinActie voor de Palestijnse-christelijke organisatie Sabeel werkt, en door mijzelf – de laatste anderhalf jaar werkzaam in het dialoogwerk van Nes Ammim tussen Israxeblische Joden en Palestijnen. Het idee voor deze reis ontstond in een gesprek tussen Meta en mij. Beide hadden we op 10 april 2008 de generale synode toegesproken, voorafgaande aan het cruciale debat over het hete hangijzer van het Israxeblisch-Palestijnse  conflict. We vroegen ons af of het  mogelijk zou zijn om het synodebesluit van de PKN over het Israxeblisch-Palestijns conflict te toetsen aan de harde realiteit ter plekke? Was het besluit van de synode om zowel de x91onopgeefbare verbondenheid met het volk Israxeblx92 te beamen als op te komen voor de rechten van het Palestijnse volk en oecumenische verbondenheid te tonen aan Palestijnse christenen, werkelijk haalbaar in de praktijk? Of hadden critici gelijk, die deze opstelling een versimpelend theoretisch streven noemden van naxefeve, ondeskundige christenen? Is het psychologisch op te brengen om werkelijk empathie te tonen voor zowel het xe9ne als het andere verhaal, of leidt dat alleen maar tot een onmogelijke spagaat? Vele actiegroepen lijken het beeld te bevestigen dat er alleen maar gekozen kan worden voor de xe9ne of de andere kant van het conflict. Standpunten staan onverzoenlijk tegenover elkaar. De polarisatie viert hoogtij. Je wordt in discussies xf3f met profetische bijbelteksten om de oren geslagen xf3f met uitspraken van het internationale recht. Je wordt voor een softe idealist versleten als je je niet totaal bij xe9xe9n van beide standpunten aansluit. Om eerlijk te zijn, ik had er een hard hoofd in of een dergelijke reis kans van slagen zou hebben. Toen we de reis organiseerden, was er nog geen Gaza-oorlog geweest en geen Israxeblische verkiezingen met als uitslag een flinke ruk naar rechts. De standpunten in Israxebl en Palestina, maar ook in Nederland, waren daardoor nog meer verhard. Zou het op onze studiereis lukken om als bij de kerk betrokkenen een eigen benadering te kiezen, zonder op westerse, eigenwijze manier  oplossingen aan te bieden of politieke stellingnamen uit te spelen? 

We hebben een breed scala aan ontmoetingen beleefd, schokkend en ontroerend, stuk voor stuk emotioneel. We spraken vooral groepen en mensen, die via concrete activiteiten betrokken waren bij de sociale en psychologische problematiek van het Israxeblisch-Palestijns conflict. Dus we kwamen niet zozeer in aanraking met de zwijgende meerderheid als wel met actieve minderheidsgroepen. De deelnemers aan de reis verbleven drie dagen in Galilea, met Nes Ammim als uitgangsbasis; daarna twee dagen in Bethlehem; en ten slotte vier dagen in Jeruzalem. Een kleine greep uit de vele ontmoetingen: In Galilea kwam het dialoogwerk van Nes Ammim uitgebreid aan bod.

Nes Ammim

In het Shoa- en getto-opstand museum van Lochame Hagettaot werden we uitgedaagd om lessen voor vandaag uit de Shoa te trekken. We hoorden in Haifa over de problemen van het tweederangs burgerschap van Israxeblische Arabieren. We spraken in kleine groepjes met overlevenden van de Shoa in het Nederlands-Joodse verzorgingstehuis Beth Juliana in Herzlya. In de West Bank bezochten we een vluchtelingenkamp vlakbij de afscheidingsmuur in Bethlehem. We werden in Hebron geconfronteerd met de extreme tegenstellingen tussen Joodse kolonisten en de Palestijnse bewoners van de stad. In Jeruzalem hoorden we van een medewerker van de Verenigde Naties over het humanitaire werk in Gaza en over de situatie in de West Bank met 90 checkpoints en honderden wegversperringen.

De veiligheidsmuur bij Bethlehem – met groeten uit Gouda

We woonden een eucharistieviering bij onder leiding van dr. Naem Ateek in het centrum voor Palestijnse bevrijdingstheologie Sabeel. Op vrijdagavond maakten we een dienst mee in de modern-orthodoxe synagoge Yedidja en werden bij gemeenteleden thuis ontvangen voor de sjabbatmaaltijd. We gingen de voorlaatste dag nog naar Ramallah en Nabloes. En bexebindigden onze reis op zondagmorgen in kerkdiensten van de Grieks-Katholieke en Amerikaans-Lutherse kerk in Jeruzalem. Dit overzicht is verre van volledig. Er was nog veel en veel meer. Eigenlijk teveel! Thuisgekomen zullen de reizigers er naar hun eigen zeggen nog wel een poos mee bezig zijn om alles te verwerken.

Met zovele schokkende en deprimerende ervaringen gingen de deelnemers uiteraard op zoek naar tekenen van hoop. Dat is christenen eigen en daar is dan ook niks mis mee. Maar het naarstig speuren naar tekenen van hoop kan ook gebruikt worden als afleidingsmanoeuvre om aan de klem van de feiten van de harde realiteit te ontsnappen. Naar mijn mening zijn we aan dat gevaar ontkomen. Die harde werkelijkheid was alom aanwezig. We hebben de afscheidingsmuur gezien – door Joodse Israxeblix92s vaak het veiligheidshek genoemd, maar door Palestijnen ervaren als een apartheidsmuur. We hebben de angst van Joodse Israxeblix92s bespeurd voor terreuraanslagen en voor raketten vanuit Gaza en Libanon. We kwamen in aanraking met de gevoelens van bedreiging bij Israxeblische Arabieren vanwege de racistische opmerkingen in de verkiezingscampagne van Avigdor Lieberman van de partij Yisrael Beitenoe (Israxebl, ons huis). De uitzichtloosheid van de situatie van de Palestijnen in de West Bank maakte ons moedeloos en gedeprimeerd. Niets in de situatie op zichzelf gaf ons hoop, maar er waren wel bijzondere mensen die ons bemoedigden. Die ons toch hoop gaven, omdat ze ondanks alles doorgingen met het werken aan vrede en gerechtigheid. Exe9n van hen is Jean Zaru in Ramallah. Maar ook de organisatie van x91Rabbijnen voor Mensenrechtenx92, waarvan leden regelmatig gaan helpen bij de olijvenoogst in de West Bank, met name op die plekken waar de muur Palestijnse boeren van hun land heeft gescheiden. En Dalia Ashkenazi met haar aangrijpende verhaal over het ‘Open Huis’ in Ramle (vertaald in het Nederlands in het boek x91De Citroenboomx92). En Tanja Ronen en Youssef Mubarki, die betrokken zijn bij het dialoogproject van Nes Ammim. En de Nederlandse verpleegkundige Martine van Wijk, die al tien jaar in Nablus werkt (ook tijdens de intifada), die ons vertelde hoe ze in staat is om vanuit haar geloof zowel Joden als Palestijnen in haar hart te sluiten. En nog vele anderen …..

Er waren ook heel wat spirituele momenten onderweg. Op de eerste dag in Galilea mediteerden we al wandelend in stilte over de Zaligsprekingen aan het Meer van Galilea. We maakten de intrededienst mee in Nes Ammim van ds. Frans van der Sar en ds. Annemarie van Andel. We zongen x92s avonds regelmatig Taizxe9liederen en verschillende deelnemers verzorgden een avondsluiting. We vierden mee in de synagoge en in de kerk, en deelden aan shabbatmaaltijden xe9n in de kerk brood en wijn. De deelnemers aan de groep kwamen van zeer verschillende achtergronden en hadden uiteenlopende motivaties om aan de reis deel te nemen. De conclusie bij de slotevaluatie was, dat het ontzettend zwaar was geweest om naar de botsende verhalen van Joden en Palestijnen te luisteren. Maar ook dat het mogelijk is om aan de verbondenheid met het Joodse volk vast te houden en tegelijkertijd op te komen voor gerechtigheid voor het Palestijnse volk. Het is ons opgevallen dat het in alle ontmoetingen enorm gewaardeerd werd dat we kwamen om te luisteren, niet om te oordelen. We waren het er over eens, dat onrecht onrecht genoemd moet worden, door wie ook bedreven. 

Helaas vaak in de naam van God, Adonai of Allah, zoals een cartoon laat zien die we kregen: ‘Geen God, geen terreur’. Er zit een harde kern van waarheid in, maar toch … ik geloof in een andere God.

"No God, no terror"

We zijn er ondanks alles van overtuigd geraakt, dat christenen een eigen bijdrage kunnen leveren in de vastgelopen situatie vanuit de bereidheid om bruggen van begrip te bouwen. In alle bescheidenheid, dat wel, want religie en geloof hebben meer olie op het vuur van het conflict geworpen dan dat ze bijgedragen hebben aan begrip en verzoening. Maar bekering is altijd mogelijk.

Tijdens een vrolijke preek in Nes Ammim op 7 februari 2009

Column Reveil april 2009

Mijn droom

Voorlopig is dit mijn laatste column. Na anderhalf jaar inzet in Nes Ammim, Israxebl, heb ik in maart mijn dialoogwerk overgedragen aan een opvolger, ds. Frans van der Sar. Zijn vrouw, ds. Annemarie van Andel, heeft de taak van pastor van de Nes Ammim gemeenschap op zich genomen. Voor mij een goed moment om kritisch te evalueren, of mijn inzet heeft opgeleverd wat de bedoeling was. Met de achttien seminars in Nes Ammim tussen Joden en Palestijnse Arabieren in 2008 is het dialoogwerk weer duidelijk op de kaart gezet. Groepen scholieren en studenten, vrouwen en anderen ontmoeten elkaar in ons dorp. Er is alom waardering uitgesproken voor wat bereikt is. Toch ben ik zelf helemaal niet tevreden. Mijn droom voor Nes Ammim reikt verder dan wat nu tot stand gebracht is.

De pioniers van Nes Ammim waren 46 jaar geleden hun tijd vooruit. Ze waagden het nieuwe wegen te gaan. Met name het samen leven en werken van Joden en christenen zonder missionair oogmerk, in respect voor elkaarx92s traditie. Inmiddels zijn de tijden veranderd. Nes Ammim is voluit geaccepteerd in Israxebl. De economische ondersteuning van de begintijd – via rozenkassen bijvoorbeeld  -  is niet meer nodig. De politieke situatie in het Midden-Oosten xe9n in Israxebl is er vandaag niet makkelijker op geworden. Zowel Europa als Amerika staan kritisch tegenover de koers die de politieke meerderheid in Israxebl vaart. De uitslag van de Israxeblische verkiezingen op 10 februari – met een sterke ruk naar rechts – maakt vredeskansen aanzienlijk kleiner. De grote winst van de uiterst rechtse partij van Avigdor Lieberman wordt door de Arabieren in Galilea als een ernstige bedreiging ervaren.

Hoe kan Nes Ammim van betekenis zijn in deze veranderde situatie? Is het mogelijk om solidariteit vorm te geven met xe1lle bewoners van het land, met Joden en Arabieren? In Galilea is ruim 50% van de bevolking Arabisch. Er kan geen sprake zijn van sjaloom, wanneer bevolkingsgroepen elkaar wantrouwen en tegen elkaar uitgespeeld worden. Daarom is het dialoogwerk van Nes Ammim urgenter dan ooit. Maar mijns inziens zal deze inzet op den duur alleen kans van slagen hebben, als het volledig gedragen wordt door Joodse en Palestijns-Arabische Israxeblix92s zelf. Mijn droom is dat Nes Ammim een dorp zal worden, waar Joden en Arabieren het merendeel van de bevolking uitmaken, in ongeveer gelijke aantallen. Een plek waar ze samen wonen en werken. Een plaats waaraan christenen uit Europa op bescheiden wijze ter plekke medewerking verlenen. Een dorp als verzoeningsproject, als een concreet en levend bewijs dat samenleven in dit conflictueuze land mogelijk is. Een plek als teken van hoop, waar de angst voor elkaar niet langer bepalend is. Ik hoop en bid dat dit geen droom zal blijven.

maaltijd in Nes Ammim